Texto original del Fuero de 1172
[1] [I]n nomine Domini Ihesu Christi. Ego Sancius, per Dei gratiam Pampilonesium rex, facio hanc cartam omnibus populatoribus de Sancto Uincencio tam presentibus quam futuris, qualiter decreuimus dare uobis bonos foros et bonas costumpnes.
[2] Placuit michi libenti annimo et spontanea uoluntate quod dono uobis et concedo, in primis, quod habeatis terminos uestros del rio de Samaniego, totum regale, usque ad Buradon et de medio Ebro in hac parte, hermo et poblado.
[3] In primis et quod nullus sayon nec merino non intret in vestras casas ut tollat uobis uel accipiat aliquid per forçam. Et si intrauerit, occidantur et non pechent nisi tres meaias.
[4] Similiter quod nullus senior qui sub mano regis ipsam villam mandauerit, non faciat uobis aliquam forçam, neque suo merino nec sayon non accipiant ab eis ullam rem per forçam nisi fuerit uoluntate eorum. Et non habeant super se ullum forum malum de sayonia nec de abnuda nec de maneria neque faciant ullam ueredam, sed sint liberi et igenui maneant semper.
[5] Et si super hanc cartam siue senior siue merino siue sayon aliquam forçam uoluerit facere, hoccidantur et pro inde non pectent homicidium.
[6] Sed donent suum incensum vnoquoque anno de vnaquaque domo, vnum solidum ad regem in die Penthecosthem; et amplius non faciant seruicium nisi fuerit uoluntate eorum.
[7] Non pectent homicidium per terminum si inuenerint hominen mortuum intus villa uel extra villam de istis populatoribus. Si occiderit vnus alterum et sciunt vicini eorum, duos uel tres, pectent homicidium et alii uicini non pectent nisi fuerit uoluntate eorum; et ipse homo pectent CC solidos, et de istis cadunt et C pro annima regis et centum pectatores pectent.
[8] Et habeant liberam licenciam comparandi hereditatez in totam terram regis; et ubicumque comparauerint, habeant francam et ingenuam. Et non inquirat eis ullus senn[i]or neque ullus homo ullam morturam neque ullam ueredam pro illa hereditate. Et si necesse habuerint uendere, uendant cuicumque uoluerint.
[9] Si aliquis populator fecerit molendinum in flumen Ybero, pectet ad regem in primo anno V solidos et non amplius.
[10] Et ubi potuerint inuenire terras hermas, laborent illas. Et ubicumque inuenerint herbas per pascere, pascant illas sine ullo herbatico et similiter secent illas quando opus habuerint. Et similiter ubi po[tuerint] inuenire aquas per rigare pecças aut ortos aut per molinos facere aut qu[alicumque] opus habuerint, accipiant illas. Ubicumque inuenerint montes, ligna per cremare aut per casas facere, accipiant sine aliqua occasione.
[11] Et si uenerit ullus homo inffançon siue villano qui inquirat eis judicium ex parte Yberi uel ex aliqua parte fuerit, respondeat et faciat directum ad portan de sua villa; et non habeat foro per facere batalla, non de ferro, non de aqua callida. Sed si potuerit firmare cum duobus vicinis istius ville, pectet suam callumpniam qualis judicata fuerit. Et si non potuerit firmare, audiat suam juram et dimitat eum. Vnusquisque vicinus firmet alterum; nullus ex alia terra possit eos firmare.
[12] Si percusserit vnus alterum et exierit sanguis, pectet X solidos, et cadant V pro annima regis. Si percussierit et sanguis non exierit, pectet V solidos et cadant medios in terra pro annima regis. Si percussierit faemina vna alteram et acceperit per capillos et eieccerit toccam et fuerit maridata et potuerit firmare cum duobus legitimis mulieribus, pectet XX solidos et cadant X pro annima regis. Et non habeant ullam pesquisam inter illos.
[13] Quicumque uoluerit populare, populet et habeat suam hereditatem francam et ingenuam de dare et vendere cui uoluerit.
[14] Quicumque uolueirt juramentum et inquisierit a suo vicino siue ab extraneo, non juret in alio loco nisi in Sancta Columba.
[15] Si ullus populator fecerit molendinum in sua pecça aut in suo orto aut in sua vinea, non det parte regi per aquam. Et quicumque fecerit furnum in hereditate, habeat illum saluum et ingenuum.
[16] Non mitatur merinus nec sayon nisi de sua villa; et si fuerint mali aut superbi contra vicinos, occidantur, et non pectent homicidium. Habeant alcalde suum vicinum.
[17] Senn[i]or qui subiugauerit homines istius ville, non faciat eis ullum tortum sed per rectum judicium ducat illos. Et alcalde qui fuerit in villam, non accipiat nouenam neque arençaticum per homicidium, neque sayon inde aliquam partem. Sed ille senn[i]or qui acceperit suam calumpniam, pague alcalde et sayon.
[18] Et si ullus homo traxerit pennos de casa per força, pectet LX solidos, medios in terra, et reddat suos pennos in illam casam.
[19] Et qui incluserit aliquem hominem in sua casa per força, pectet LX solidos, medios in terra.
[20] Et ille homo qui traxerit gladium, pectet suo pigno; si non, redimat illum principi terre si potuerit firmare per foro de sua villa.
[21] Et si aliquis pignorauerit capam uel mantellum aut aliquos pannos a torto, pectet V solidos, medios in terra, cum fermes de foro.
[22] Et si isti populatores inuenerint aliquem hominem in suo orto aut in sua vinea faciendo ei dampnum in die, pectet ei V solidos ad opus de ille senn[i]or cuius est illa honor et medius det principi terre; et si negauerit, con jura de illo senn[i]or cuius est illa honnor et radice. Et si de nocte, X solidos, medios al seynnor de illa radiçe et medios principi terre.
[23] Et habeant liberam licenciam de comprare ropas, trapos, bestias et tota annimalia hereditatis per carta, et non det actor nisi sua jura quod comprauit. Et si populator comprau[er]it mullam uel equam, cauallum, asinum aut bobem con otorgamiento de uia regis et non scit de quo, det sua jura et non det eis mas actor. Et ille qui demandauerit reddat ei toto su auer con sua jura quod per tanto fuit comprado; et si ipse uoluerit recuperare suo auer, cum sua jura donet ei quod ille non uendidit neque donauit set quod fuit furtado.
[24] Qui uoluerit juram dare aut recipere ad portam ecclesie et soltauerit eam pro amore Dei, non pectet calu[m]pniam.
[25] Et ullus homo qui uenerit ad mercado, non det lezta nisi in die de mercado.
[26] Et omnes inffançon diues et pauper qui ibi uenerit populare, talem habeat suam hereditatem qualem [suam] sui patrimonio, francam et ingenuam.
[27] Et ulli clerici non pectent neque uigilent nisi in psalmis et hynnis et orationibus, sed sint liberi et ingenui pro amore Dei et pro annimabus omniun parentum regis. Et ordinibus illorum non dent de decimis episcopo suo nisi solum quartum. Et pascant suum ganatum ubi melius potuerint, per hermum et populatum. Et quod non uadant in hostem nisi fuerint ad batallam campalem.
[28] Omnis latro suspendatur si fuerit deprensus cum furto.
[29] Cauallus habeat engueras VI denarios de dia et XII de nocte; et si moriere, C solidos. Equa habeat engueras similiter; et si obierit, L solidos. Mulus et asinus habent engueras III denarios de dia et VI de nocte; et si moriere, XX solidos.
[30] Habeatis per foro XII estados de casas en longo, et IIII en amplo.
[31] Habeatis medianedos.
[32] Et non detis lezta in tota mea terra.
[33] Qui fuerit fideiussor de judicio, non [respondeat] de medio anno en suso.
[34] Facta carta in die Epiphanie, octaua ydus januarii, era M CC X, epacta luna IIII. Regnante rege Sancio in regno suo de Nauarra. Johannes Uellaz in Alaua. Rodericus Martinez in Petrolla. Episcopus Rodericus in Calafforra.
[35] Qui hanc cartam et istos foros et costumpnes uoluerit dirrumpere uel crebantare, sit maledictus et secuestratus ad Deo, Patre et Filio et Spiritu Sancto, et Beata Marie, matre Domini nostri Ihesu Christi; et sit in maledicione angelorum, archagelorum, patriarcharum, propheratum, appostollorum, euuangelistarum, martirum, confessorum atque virginum et omniium electrorum Dei; et sit dampnatus cum Juda traditore in Infierno inferiori; et pereat sicut perierunt Sodoma et Gomorra; fiant dies eius pauci et uxor eius vidua et filii eius orphani, deleantur de libro uiuentium; et non fiat conmemoracio eius amplius. Amen. Super hanc maledictionem pectet ad dominum regem X.Mª morabitinorum.
El Cartulario Magno del Archivo Real y General de Navarra, Tomo III, cap. 209, págs. 399-402
(Martínez Díez, G., “Fueros de La Rioja” en Anuario de historia del derecho español. ISSN 0304-4319, nº 49, 1979, págs. 327-454)
